शिवरात्रिदेखि सेना दिवससम्म: परम्परा र राष्ट्रसेवाको संगम

कुसुम शर्मा
यूके नेपाल प्रेस
बेलायत ,३ फागुन, २०८२ आइतवार

महाशिवरात्रि: आस्था र आत्मचिन्तनको पर्व
महाशिवरात्रि हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि विशेष आध्यात्मिक महत्व बोकेको पर्व हो। चन्द्रमासको कृष्ण चतुर्दशीमा पर्ने यस रात भगवान् शिवप्रति श्रद्धा, ध्यान र आत्मसंयमको अभ्यास गरिन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार वर्षभरि १२ वटा शिवरात्रि परे पनि फाल्गुन महिनाको महाशिवरात्रिलाई सबैभन्दा महत्वपूर्ण मानिन्छ।

धार्मिक व्याख्याका साथै केही वैज्ञानिक दृष्टिकोणले पनि यस रातलाई विशेष मानिन्छ। पृथ्वीको अवस्थाले शरीर र मनमा ऊर्जा र चेतनाको प्रभाव पार्ने विश्वास गरिन्छ, जसका कारण रातभर जाग्राम बस्ने परम्परा विकसित भएको मानिन्छ। शिवलाई सृष्टि, विनाश र पुनर्जन्मको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। उहाँलाई निराकार तत्त्व, आदि गुरु र योगका मूल स्रोतका रूपमा व्याख्या गरिन्छ।

महाशिवरात्रिको मूल सन्देश बाह्य कर्मकाण्डभन्दा पनि आन्तरिक रूपान्तरणसँग जोडिएको छ। रिस, अहंकार र आसक्तिको त्याग गर्दै अनुशासन, करुणा र आत्मबोधको मार्गमा अघि बढ्नु नै यस पर्वको सार मानिन्छ।

सेना दिवस: इतिहास, परम्परा र राष्ट्रसेवा

नेपालमा प्रत्येक वर्ष महाशिवरात्रिकै दिन सेना दिवस मनाइन्छ। यसको सुरुवात सन् १९३५ बाट भएको मानिन्छ। यस दिन नेपाली सेनाको ऐतिहासिक योगदान, अनुशासन र राष्ट्रप्रतिको समर्पणलाई स्मरण गरिन्छ।

नेपालको सैन्य इतिहास लिच्छवि कालदेखि नै संस्थागत रूपमा विकसित हुँदै आएको देखिन्छ। पृथ्वी नारायण शाहको एकीकरण अभियानले सेनालाई आधुनिक र संगठित रूप दिएको मानिन्छ। त्यसपछि विभिन्न युद्ध, प्राकृतिक विपत्ति, तथा राष्ट्रिय संकटका समयमा सेनाको भूमिका निर्णायक रहँदै आएको छ। भूकम्प, उद्धार कार्यदेखि अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति मिसनसम्म नेपाली सेनाको सक्रियता देखिन्छ।

सेना दिवसका अवसरमा काठमाडौँको टुँडिखेलमा विशेष परेड र कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ, जहाँ उच्च पदस्थ अधिकारी तथा राष्ट्राध्यक्षको उपस्थिति रहने गर्छ। यस दिवसले सेनालाई गैरराजनीतिक, अनुशासित र राष्ट्रसेवामा समर्पित संस्थाका रूपमा निरन्तर सुदृढ बनाइराख्ने अपेक्षा पनि व्यक्त गर्दछ।