हरितालिका तीजः आस्था, संस्कार र नारीशक्तिको प्रतीक पर्व ।

काठमाडौं — नेपालमा हिन्दू नारीहरूको प्रमुख धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व, हरितालिका तीज आज श्रद्धा, भक्ति र उल्लासका साथ मनाइँदैछ। भाद्र शुक्ल तृतीयाका दिन पर्ने यस पर्वमा महिलाहरू भगवान् शिवको पूजा–आराधना गर्दै निराहार र निर्जला व्रत बस्छन्।

तीजलाई विवाहित महिलाले पति र परिवारको दीर्घायु तथा समृद्धिको प्रतीकका रूपमा लिन्छन् भने अविवाहित महिलाले शिवजस्तै योग्य वर पाउन श्रद्धापूर्वक प्रार्थना गर्छन्। हिजोको ‘दर खाने’ परम्परापछि आज महिलाहरू पूर्ण व्रतसहित पूजा र नाचगानमा सहभागी भइरहेका छन्।

शिवालय र प्रमुख मन्दिरहरूमा बिहानैदेखि भक्तजनको भीड लागेको छ। विशेषगरी पशुपतिनाथ मन्दिर परिसर आज रातो पहिरनमा सजिएका महिलाहरूको उपस्थितिले उत्सवमय बनेको छ। उनीहरू भक्ति–संगीत, नृत्य र सांस्कृतिक कार्यक्रममार्फत तीजको उल्लास मनाइरहेका छन्।

पौराणिक पृष्ठभूमि

जनश्रुतिअनुसार, हिमालयकी पुत्री पार्वतीले भगवान् शिवलाई पति बनाउन १०८ वर्षसम्म कठोर तपस्या गरेकी थिइन्। प्रारम्भमा तप सफल नभए पनि भगवान् विष्णुको सल्लाहअनुसार व्रत बस्दा अन्ततः शिव प्रसन्न भई वरदान दिनुभएको विश्वास छ। यसै स्मरणमा ‘हरितालिका’ नामक यो पर्व सुरु भएको बताइन्छ।

सामाजिक र सांस्कृतिक महत्व

तीजलाई धार्मिक आस्थासँगै महिलाको सामाजिक शक्ति र पारिवारिक एकताको प्रतीकका रूपमा लिने गरिन्छ। साँझमा १०८ बत्ती प्रज्वलन गरी चन्द्र भगवानको अर्चना गर्ने परम्परा छ, जसलाई दाम्पत्य जीवन र पारिवारिक समृद्धिको प्रतीक मानिन्छ।

धार्मिक मूलभूतताभन्दा बाहिर, हरितालिका तीज आज महिलाहरूको आत्म–अभिव्यक्ति, संस्कृतिको संरक्षण र सामूहिक उत्सवको अवसर बनेको छ। यसलाई नारी सशक्तीकरणसँग जोडेर पनि व्याख्या गर्ने गरिन्छ।