रवि लामिछानेको कारागार जीवन : सुविधा र असुविधाबीचको बहस

शिव कुमार ढकाल
बेलायत

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का सभापति तथा पूर्वगृहमन्त्री रवि लामिछानेको रूपन्देही कारागारभित्रको बसाइबारे हालसालै विभिन्न र विपरीत धारणा सार्वजनिक भएका छन्। केही मिडियाले उनलाई सामान्य कैदीको तुलनामा न्यून सुविधा मात्र उपलब्ध भएको दाबी गरेका छन् भने अरूले भीआइपी स्तरको सुविधा दिइएको बताएका छन्।

लामिछाने सहकारी ठगी मुद्दामा पुर्पक्षका लागि गत चैत २२ गतेदेखि रूपन्देही कारागारमा छन्। उनका बसाइबारे नयाँ पत्रिका र अन्नपूर्ण पोस्टले फरक–फरक समाचार प्रकाशित गरेका थिए। नयाँ पत्रिकाले ‘गोलघरजस्तो कालकोठरी’ र न्यूनतम सुविधासमेत नपाएको उल्लेख गर्दै फोटोसहितको रिपोर्ट छाप्यो भने अन्नपूर्णले ‘एजेट ट्यावलेट, ग्राउण्डमा घुम्ने सुविधा र भीआइपी ट्रिटमेन्ट’ भएको उल्लेख गर्‍यो।

विवाद बढेपछि रूपन्देही कारागारले विज्ञप्ति जारी गर्दै “अन्य कैदीले पाउने सुविधा विभेद नगरी प्रदान गरिएको” स्पष्ट पारेको छ।

मानवअधिकार आयोगको अवलोकन
विवादका बीच राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगकी आयुक्त लिली थापा नेतृत्वको टोली सोमबार कारागार पुगेको थियो। आयुक्त थापालाई मात्र लामिछाने बसेको कोठा अवलोकनको अनुमति दिइयो, अन्य सदस्यहरू बाहिरै रोकिए।लामिछानेलाई भुइँतलामा रहेको, २० फिट लामो र १८ फिट चौडाइको कोठामा राखिएको र शौचालय, बाथरूम र बस्ने ठाउँ एउटै भएको दाबी गरिन्छ। कोठामा कुलर जडान भए पनि झ्याल प्लाइउडले छोपिएकाले हावा आवतजावत नहुने, जसका कारण कुलरले पनि तातो हावा मात्र फ्याँक्ने स्थिति भएको समर्थकहरूको भनाइ छ।

तर लामिछानेले अदालतमा दिएको निवेदनमा कोठाको आकार ३५ फिट लम्बाइ र १२ फिट चौडाइ भएको उल्लेख गर्दै यसलाई “गोलघरसरह” वर्णन गरेका छन्। उनका अनुसार रातको ११–१२ बजेसम्म कोठा चिसिन नसक्ने, ४२ डिग्री तापक्रममा कोठाभित्र बस्नु ‘मध्ययुगको यातनागृह’ भन्दा पनि पीडादायी भएको उल्लेख छ।

भेटघाट र सञ्चार सुविधा
लामिछानेलाई सीमित समयका लागि मात्र भेटघाटको अनुमति दिइन्छ। भेटघाट अधिकतम १५ मिनेटसम्म हुन्छ र बारमार्फत कुरा गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। उनलाई मोबाइल फोन प्रयोग गर्ने अनुमति भए पनि यो जेल प्रशासनको नियन्त्रणमा रहन्छ।

कारागार प्रशासनको भनाइ
कारागार प्रशासनले लामिछानेलाई छुट्टै ब्लकमा राखी सञ्चार सुविधा र गर्मीलाई ध्यानमा राखी कुलरको व्यवस्था गरिएको जनाएको छ। “बाहिर घुम्ने, व्यायाम गर्ने चौर छ, हावा कम छिर्ने भएकाले कुलर राखिएको हो,” प्रशासन स्रोतले भन्यो।

पूर्वप्रधानमन्त्री भट्टराईको टिप्पणी
हालै पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले लामिछानेलाई भेटेपछि उनले “पत्रपत्रिका समेत पढ्न नदिइएको” टिप्पणी गरेका थिए। भट्टराईका अनुसार लामिछानेलाई साँघुरो कोठामा सीमित गरिएको छ, तर उनले कोठाभित्र प्रवेश भने गरेनन्।

राजनीतिक पृष्ठभूमि र अड्डासारको चर्चा
रास्वपा पक्षले लामिछानेलाई न्यूनतम मानव अधिकारसमेत नदिइएको आरोप लगाउँदै, रूपन्देही–३ मा हुनसक्ने उपनिर्वाचनलाई मध्यनजर गर्दै सरकारले काठमाडौं अड्डासार गर्न सक्ने आशंका व्यक्त गरेको छ।

हाल लामिछानेको निवेदनमाथि रूपन्देही जिल्ला अदालतमा सुनुवाइको मिति तोकिएको छ।