नवरात्रिको पहिलो दिन घटस्थापना: घर–घरमा कलश स्थापना र जमरा रोपाइँ

काठमाडौं — आजदेखि नवरात्रिको शुभारम्भ भएको छ। घटस्थापनाको शुभ साइत बिहान ९:१३ बजे निर्धारित गरिएको थियो। यस अवसरमा देशभरका घर–घर तथा शक्ति पीठहरूमा भक्तजनहरूले विधिपूर्वक कलश स्थापना गरी देवी दुर्गाको आवाहन गर्दै जमरा रोप्ने परम्परा सुरु गरेका छन्।

शास्त्रीय मान्यताअनुसार, जौलाई जीवन र उर्वरताको प्रतीक मानिन्छ। थोरै माटो र बालुवामा छरिएको जौ नवरात्रिभरि दैनिक पूजा–अर्चनासँगै अंकुरण हुँदै दसैँको दिनसम्म पूजनीय हुन्छ। दसैँको टीकासँगै जमरा ग्रहण गर्ने परम्परा नेपाली समाजको मौलिक सांस्कृतिक धरोहरका रूपमा रहेको छ।

यस पर्वको ऐतिहासिक महत्त्व पनि गहिरो छ। वसन्तपुरस्थित तलेजु भवानी मन्दिरमा रहेको परम्परागत दसैं घरमा गोर्खाबाट ल्याइने फूलपाती आजैका दिन रोपिएको जमरामार्फत पूजाआजा गर्ने चलन रहिआएको छ। विगतमा मानवसाङ्लोमार्फत रिले शैलीमा ल्याइने फूलपाती हाल सडक र सवारी साधनमार्फत राजधानी भित्र्याइने परम्परा निरन्तरता पाइरहेको छ।

लमजुङको राइनासकोट, गोरखा, तथा देशका विभिन्न शक्ति पीठहरूमा आज बिहानैदेखि पूजाआजा र मेला सुरु भएको छ। भक्तजनहरूले पूजा–पाठसँगै दसैंको तयारी — सरसफाइ, नयाँ लुगा, खसी–बोकाको जोहो, बजारतर्फको चहलपहल — तीव्र बनाएका छन्।

सांस्कृतिक दृष्टिले घटस्थापना परिवार एकत्रित हुने, आशा र उल्लासको सुरुवात गर्ने दिनका रूपमा मानिन्छ। जौ, तुलसी, कुश र तिलजस्ता वनस्पतिहरू सनातन संस्कृतिका अभिन्न अङ्ग हुन्, जसले प्रकृति र मानवबीचको गहिरो सम्बन्धलाई उजागर गर्छ।