देशभर लक्ष्मीपूजा र कुकुर तिहारको उल्लास , श्रद्धा र प्रेमको उज्यालोले देश झलमल्ल

कुसुम शर्मा
यू के नेपाल प्रेस
बेलायत,कात्तिक ३ —तिहारको तेस्रो दिन आज देशभर श्रद्धा र उल्लासका साथ कुकुर तिहार र लक्ष्मी पूजा मनाइँदैछ। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार तिथिको घटबढका कारण यस वर्ष कुकुर तिहार तिहारको दोस्रो दिन नभई तेस्रो दिन परेको हो।

धार्मिक विश्वासअनुसार कुकुरलाई यमराजको द्वारपाल मानिन्छ। कथा अनुसार कार्तिक कृष्ण चतुर्दशीका दिन कुकुरलाई मीठा परिकार खान दिए यमलोक जाँदा बाटो देखाइदिने विश्वास गरिएको छ। वैवस्वतः मन्वन्तरका धर्मराज युधिष्ठिरलाई स्वर्ग यात्रासम्म साथ दिने कुकुरको कथा यस पर्वसँग जोडिएको छ। त्यसैले आज घर–घरमा कुकुरलाई अबिर टीका, फूलमाला र स्वादिष्ट खानेकुरा अर्पण गरी पूजा गरिन्छ। कुकुरलाई बफादार, सुरक्षा दिने र निष्ठाको प्रतीकका रूपमा सम्मान गरिन्छ।

आज बिहानै अरुणोदयकालमा तीर्थ वा नदीमा स्नान, तर्पण र यमदीप दक्षिण फर्काएर बाली बगाउने परम्परा पनि नरक चतुर्दशीसँग सम्बन्धित छ। यसरी बत्ती बगाउँदा मृत्युपश्चात् नरकको दर्शन गर्न नपर्ने धार्मिक विश्वास रहँदै आएको छ। यमपञ्चक अर्थात् तिहारका पाँचै दिन तिलको तेल लगाएर स्नान गर्ने प्रचलन छ, जसले शरीरलाई स्वस्थ राख्ने आयुर्वेदिक मत पनि पाइन्छ। यसैले तिहारलाई स्वास्थ्य र सकारात्मक ऊर्जाको पर्वका रूपमा पनि लिइन्छ।

आजको अर्को विशेष पक्ष हो लक्ष्मीपूजा। ऐश्वर्य, धन र सम्पन्नताकी देवी लक्ष्मीको आराधना गरी घर–घरमा पूजा अर्चना गरिन्छ। बिहानैदेखि घर सफा र लिपपोत गरी दीपावली गरेर देवी लक्ष्मीलाई आमन्त्रण गर्ने परम्परा छ। मान्यता छ कि अस्वच्छ र अव्यवस्थित घरमा लक्ष्मी प्रवेश गर्दिनन्। त्यसैले आज झ्यालढोका, आँगन, कौसी र घरको प्रत्येक कुनामा उज्यालो र रंगोलीले सजावट गरिन्छ।

साँझपख गाईको गोबर र रातो माटोले आँगन लिपपोत गरी घरको मूलढोकादेखि पूजा कोठासम्म लक्ष्मीका पाइलाहरू कोरिन्छन्, जसले देवी लक्ष्मीको प्रवेशको प्रतीक जनाउँछ। केराका थाम, दीपावलीका बत्तीहरू र पूजा सामग्री — दियो, कलश, फलफूल, धान, पैसा, गरगहना — अर्पण गरेर विधिपूर्वक पूजा गरिन्छ। पूजापछि घरकी कन्या वा छोरीलाई लक्ष्मीको प्रतीक मानी पूजा गरी दक्षिणा दिने चलन छ।

धार्मिक विश्वासअनुसार आजको रात सुखरात्री पनि हो, जसलाई धन, ऐश्वर्य र समृद्धिको रात भनिन्छ। मध्यरातमा घरकी नारीहरूले नाङ्लो ठटाउँदै “अलक्ष्मी भागोस्, लक्ष्मी आउनुहोस्” भन्दै कामना गर्ने परम्परा आज पनि जीवित छ।

यस वर्ष तिथिको कारणले कुकुर तिहार र लक्ष्मीपूजा एउटै दिन परेको छ। निष्ठा, धर्म र समृद्धिको प्रतीक यी दुई पर्वको संगमले तिहारको उल्लासलाई अझै उज्यालो बनाएको छ।

आजको दिनले हामी सबैमा सन्देश दिन्छ —
“कुकुरको निष्ठा जस्तै विश्वासिलो बनौं, र लक्ष्मीको उज्यालो जस्तै उज्यालो फैलाऔं।”