भाइटीकाको रौनक विश्वभरः बेलायतमा, ११ नोभेम्बर बिहान ११:३१ बजे शुभ साइत

कुसुम शर्मा | यूके नेपाल प्रेस

 बेलायत। नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो पर्व तिहारको अन्तिम दिन मनाइने भाइटीकाको अवसरमा बेलायतसहित विश्वका विभिन्न देशमा बसोबास गर्ने नेपाली समुदायमा उत्साह बढेको छ। दिदीबहिनी र दाजुभाइबीचको स्नेह, सम्मान र दीर्घायुको कामनासँग जोडिएको यस पर्वका लागि विभिन्न मुलुकमा स्थानीय समयअनुसार टीकाको शुभ साइत निर्धारण गरिएको छ।

यस वर्ष नेपालमा भाइटीकाको उत्तम साइत कात्तिक २५ गते बिहान ११ बजेर ७ मिनेटमा रहेको छ। बेलायतमा भने ११ नोभेम्बर बिहान ११ बजेर ३१ मिनेटमा टीकाको शुभ साइत रहेको छ।

नेपालमा परिवारका सदस्यबीच भेटघाट र परम्परागत विधिअनुसार भाइटीका मनाउने चलन रहे पनि विदेशमा बसोबास गर्ने नेपालीका लागि यो पर्वले विशेष सांस्कृतिक र भावनात्मक महत्व राख्छ। अध्ययन, रोजगारी तथा व्यवसायका कारण जन्मभूमिबाट टाढा रहेका नेपालीले भाइटीकालाई पारिवारिक सम्बन्ध र नेपाली पहिचानसँग जोड्ने अवसरका रूपमा लिने गरेका छन्।

बेलायतका लन्डन, एडिनबरा, म्यानचेस्टर, बर्मिङ्घमलगायत विभिन्न सहरमा बसोबास गर्ने नेपाली परिवारका लागि पनि भाइटीका आफ्नो परम्परालाई निरन्तरता दिने महत्वपूर्ण अवसर हो। दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीच प्रत्यक्ष भेट सम्भव नभएका परिवारले फोन तथा भिडियो संवादमार्फत शुभकामना आदानप्रदान गर्न सक्छन्।

भाइटीकाको परम्परा र धार्मिक विश्वास

हिन्दू धार्मिक परम्परामा भाइटीका यमराज र उनकी बहिनी यमुनासँग सम्बन्धित पौराणिक कथासँग जोडिएको छ। धार्मिक विश्वासअनुसार यमुनाले आफ्ना दाजु यमराजलाई विशेष पूजा गरी टीका लगाएकी थिइन्। यही परम्पराको स्मरणमा दिदीबहिनीले दाजुभाइको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य र समृद्धिको कामना गर्दै भाइटीका मनाउने चलन रहेको मानिन्छ।

भाइटीकासँग सम्बन्धित अर्को लोककथामा एउटी बहिनीले आफ्ना दाजुलाई टीका लगाइरहेका बेला यमदूत उनलाई लिन आएको प्रसंग उल्लेख छ। बहिनीको श्रद्धा, प्रेम र प्रार्थनाबाट प्रसन्न भएका यमदूतले दाजुको जीवन बचाएको विश्वास गरिन्छ। यस्ता कथाले भाइटीकामा दिदीबहिनी र दाजुभाइबीचको आत्मीय सम्बन्धलाई विशेष महत्व दिएको पाइन्छ।यस दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई सप्तरङ्गी टीका र मखमली तथा सयपत्री फूलको माला लगाइदिने, पूजा गर्ने र विभिन्न परिकार खुवाउने चलन छ। दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई दक्षिणा तथा उपहार दिएर स्नेह र सम्मान व्यक्त गर्छन्।सेलरोटी, अनर्सा, मिठाई, फलफूल, काजु, किसमिस, नरिवल र मरमसला भाइटीकाका परम्परागत परिकार तथा सामग्री हुन्।

प्रवासमा नेपाली संस्कृति र पारिवारिक सम्बन्ध

नेपालबाहिर बसोबास गर्ने नेपाली समुदायका लागि दशैँ, तिहारलगायतका पर्वले पारिवारिक सम्बन्धसँगै सांस्कृतिक पहिचानलाई निरन्तरता दिने अवसर प्रदान गर्छन्।विशेषगरी बेलायतमा जन्मिएका वा हुर्किरहेका नेपाली मूलका नयाँ पुस्तालाई आफ्नो भाषा, परम्परा र सांस्कृतिक मूल्यसँग परिचित गराउन यस्ता चाडपर्व महत्वपूर्ण मानिन्छन्।भाइटीका दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको सम्बन्धमा केन्द्रित भए पनि यसको सांस्कृतिक महत्व परिवारका विभिन्न पुस्ताबीच फैलिएको छ। परिवारका ज्येष्ठ सदस्यबाट नयाँ पुस्तामा पूजा विधि, परम्परा र यससँग सम्बन्धित धार्मिक विश्वास हस्तान्तरण हुने अवसर पनि यही पर्वले प्रदान गर्छ।

तिहारको पाँचौँ दिन मनाइने भाइटीकाले उज्यालो, समृद्धि र पारिवारिक एकताको सन्देश बोकेको छ। नेपालमा मखमली माला र सप्तरङ्गी टीकासहित मनाइने यो पर्व विश्वका विभिन्न देशमा रहेका नेपालीका लागि पनि साझा सांस्कृतिक पहिचानको प्रतीक बनेको छ।

भौगोलिक दूरीले परिवारका सदस्यलाई अलग राखे पनि भाइटीकाले जोड्ने भावनात्मक सम्बन्ध भने सीमाभन्दा पर रहेको छ। नेपालका गाउँघरदेखि बेलायतका सहरसम्म, दिदीबहिनीको आशीर्वाद र दाजुभाइप्रतिको स्नेहले यस पर्वको मूल मर्मलाई निरन्तरता दिँदै आएको छ।